OkulBil TV

Eğitim - haber - Sanat

Türk Yazarları Ve İran Edebiyatı

TÜRK YAZARLARI VE İRAN EDEBİYATI

Midhat Cemal Kuntay’ın sorup devrin on yedi yazarının yanıtladığı ilk edebiyat anketimizin yer aldığı kitap Tahkikat-ı Edebiye geçtiğimiz günlerde okurlarla buluştu. Yapıt, ilk edebiyat anketimiz olması açısından birçok özellik taşıyor.

Yapıtta, komşu İran edebiyatına ilişkin bir soruda yer alıyor. Dünyaya örnek olarak gösterilebilecek bir komşuluk ilişkisinin Türk ile İran arasında edebiyata da yansıdığını görüyoruz.

Yazarlarımızın Tahkikat-ı Edebiye’ye baktığımızda Kasr-ı Şirin’den bugüne değin iki ülke arasında zaman zaman soğuk rüzgarların estiği olsa da, sıcak bir çatışma ortamı yaşanmadığının nedenlerini daha iyi anlıyoruz. Kültürler arasında kurulan gönül bağı diğer alanlara da yansıyor, dostluğun ve kardeşliğin her alanda yayılmasına neden oluyor.

Türk yazarlarına altı soru yöneltiliyor. Sorulardan birisi bizi konumuz itibarıyla bizi çok ilgilendiriyor.

Türk edebiyatının ilk anketinde zamanın önemli yazarlarına yöneltilen soru: “Arab’tan, Acem’den (İran’dan (y.n.)) Frenk’ten ve Türk’ten en çok okuduğunuz, taht-ı tesirinde kaldığınız müellifler ve şairler kimlerdir? Ve hangilerini çok seversiniz?”

 

“… en çok tesiri altında kalacağım edib Sadi olacaktır..”

 

Kitapta İran edebiyatı ve yazarlarına ilişkin olumlu yanıt veren adlar arasında şunlar yer alıyor: Rıza Tevfik Bölükbaşı, Abdülhak Hamid, Cenap Şehabettin, Mehmet Akif Ersoy, Reşit (Eski Halep Valisi), Halide Edip Adıvar, Ali Ekrem, A. Kami ve Ahmet Hikmet Müftüoğlu.

Halide Edib Adıvar ankete verdiği yanıtta, “Acemlerden  Ömer Hayyam‘ı sevdiğim bir şairdir.” (s.65) diyor.

Yazarlarımızdan Abdülhak Hamit İranlı yazar ve şairlerden Sadi, Hafız ve Firdevsi‘yi tercihleri arasında gösteriyor.

Cenap Şehabettin, “Acem’den yalnız Hafız Divanı ile Şeyh Sadi’nin asarını okudum” (s. 23) şeklinde yanıtlıyor.

Süleyman Nazif İran edebiyatı söz onusu olunca, “En çok sevdiğim Örfi Şirazidir Eğer bir Acem şairinin yazılarımda nüfuz-ı dehası mahsus veya mevcud olabilirse o da Örfi’den başkası olamaz. Fakat o büyük şairle bu küçük muharrir arasında üç yüz sene ile üç bin kilometre vardır.” diyor. Faik Ali Ozansoy’un da verdiği yanıtta Örfi Şirazi olarak yanıtladığını görüyoruz, anket sorusunu.

Sampaşazade‘nin soruya yanıtı şöyle oluyor:”Fransızca’da, Farisi’de Türkçe’de Shakespeare’i Victor Hugo’yu, Sadi’yi, Kemal’i havayic-i ruhiyeden olarak okudum.”(s.31)

Mehmet Akif Ersoy, İran yazar/şairleri arasında en çok Sadi’yi okuduğunu belirttikten sonra,  “Öyle zannediyorum ki en çok tesiri altında kalacağım edib Sadi olacaktır..” (s.43) şeklinde  bir yanıt veriyor.

Ahmet Reşit Rey “Acemlerden Sadi‘nin hayranıyım” (46) diyor.

Ali Ekrem Bolayır‘ın yanıtı ise şöyle oluyor:”Acem şairleri arasında en çok Sadi’yi okudum ve en ziyade Sadi’yi severim. irmi beş sene evvel İstanbul’a gelerek üç sene kadar burada kalmış olan füzela e şuara-yı İran’dan Mirza Abdurrahim bana meşahir-i şuara-yı Acem’i tetebbu ettirmiştir. Hesseten Firdevsi, Enveri, Kemalettin İsfahani, Hafız, Örfi ve Sadi gibi büyük şairlerin eserlerini o üstad-ı ali nazarında tedris ettim. O zamanlar Farisi şiirleri anlamakta ciddi bir rüsuh ve meleke hasıl etmiştim…”(s.73)

Ali Kami Akyüz, Sadi’nin büyük bir filozof olduğunu belirtiyor.

Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Arap edebiyatı ile birlikte değerlendirdiği İran edebiyatı ile ilgili olarak şunları söylüyor:”Kaani’yi, Hafız’ı, Şevket’i, Saib‘i, fakat cümlesinin müntahabatını okurken dimağımdan ziyade kalbim, kulağım itiraz eder.” (s.83)

Rıza Tevfik Bölükbaşı ise İranlı şair ve yazarlar için, “…Acem’den Firdevsi, Sadi, Hafız, Hayyam, Mahmud-ı Şabüsteri, Mevlana, Attar, Kaani, Cami ve daha birçok büyük şairler tanır, hepsini de severim. Sevmemek mümkün müdür sorarım? Lakin Hayyam, ruh-ı Aryaniyi (l’ésprit Arien) olanca safvet ve asaletiyle temsil ve muhafaza ettiği için onu çok severim.” (s.101)

İlk Türk edebiyatı edebiyat soruşturmasında İran edebiyatına bakışın oldukça önemli olduğunu görüyoruz.

Bugün için özellikle çağdaş edebiyatları buluşturma noktasında sınıfta kalındığını söylemek abartı sayılmayacağı inancındayım.

 

 

Mustafa ASLAN

::::::::::::::::::::::::::::

Tahkikat-ı Edebiye, Midhat Cemal Kuntay , Hazırlayan:Handan İnci, I. Basım:Everest Yayınları, İstanbul, Nisan 2018

 

 

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

OkulBil TV © 2016