OkulBil TV

Eğitim - haber - Sanat

mustafa aslan’ın çanakkale ve yalı hanı’yla ilgili yazıları

• ÇANAKKALE VE YALI HAN

FOTOĞRAFLARIN DİLİ

Çanakkale savunması üzerine en çok araştırma yapılan, kitap yayımlanan bir konu. Bu tür çalışmalarda cephe her zaman ön plandadır. Savaşın korkunç yüzünü, barışın gerekliliğini başarıyla anlatan çok sayıda yapıt var.

İlhami Algör’ün Yalı Hanı ve Han Sakinleri adlı çalışması da bir Çanakkale kitabı. Ama yukarıda sözünü ettiklerimizden farklı. Bu çalışmada eksen Yalı Han, bunu açıkça söylemek gerek. Yazar tanıklıklara ve Berta Hanım’ın günlüklerine dayanarak Yalı Hanı anlatsa da Çanakkale’nin özellikle yakın geçmişini çok sayıda fotoğrafla sıkıcı olmadan, bir takım anlaşılması güç terimlere başvurmadan anlatıyor.

Fotoğraflardan özellikle söz etmek gerek. İşgal yıllarından başlayarak Çanakkale resimleri sanki konuşuyor. Tanıklıklar yetmişe yakın fotoğrafla belgelenmiş.

KENTİN İLK NÜVESİ Mİ?

Yalı Hanı bir çok açıdan önemli. Hatta… Tanıklardan Ali H. Caner’e göre, Yalı Hanı’nın, Camii’nin, Hamamı’nın bulunduğu mevki kentin ilk nüvesi olabilir.

Hikmet Erhan Özbek’e göre, “Geniş bir avlu ve bunun etrafına sıralanmış odalardan oluşan Yalı Hanı’nın öteki hanlardan birçok farklılığı vardır. En başta Mustantik Han’dan daha büyüktür ve handan çok Çanakkale’ye çalışmaya gelenlerin kaldıkları otel havasındadır. “ Hemen Yalı Camii’nin yan tarafında bulunan han (yalı Hanı) diğerlerine göre daha büyük ve temiz görünürdü. Diğerleri gibi at pisliği kokusu duyulmazdı burada.” (s.11)

GEÇMİŞ-BUGÜN KARŞILAŞTIRMASI

İlhami Algör’ün çalışmasının tanıklıklara dayandığını önceki tümcelerin birinde belirtmiştim. Çanakkale Yalı Hanı ve Han Sakinleri adlı çalışmasında işgal öncesinden başlayarak Çanakkale tarihine ışık tutuyor, geçmişi zaman zaman bugünle karşılaştırarak. Örneğin: Çanakkale’nin ilk Türk oteli, işgal yıllarında kurulan Yahudi pazarı…

“Şimdiki otoparkın yerinde Bahr-ı Sefid Oteli vardı. Çanakkale’nin ilk Türk oteli, sahibi İsmail Şefik Bey. Hem otel hem gazino. Bahr-ı Sefid ve Cumhuriyet Meydanı’ndaki Doğan Palas o günlerde Çanakkale’nin en rahat otelleriydi” (s.26)

ATATÜRK VE ÇANAKKALE

Yalı Hanı ve Han Sakinleri’nde Atatürk ve Çanakkale’ye gelişi fotoğrafıyla birlikte verilmiş. Atatürk’e kentin işgalini telgrafla haber veren, I. Paylaşım Savaşı kahramanlarından Fetvane Sokak’ta oturan İhsan Pere’den söz ediliyor.

Atatürk’ün Çanakkale’ye gelişini Berta Hanım anlatıyor:”Ben ilkokulda iken Çanakkale’ye Atatürk gelmişti. Okullar onu karşılamaya gitmişlerdi. Biz de İstiklal Okulu talebeleri olarakonu karşılamış ve yakından görüp tanımak şerefi ve mutluluğuna erişmiştik. Çanakkale’nin Sarıçay Köprüsü’nden sonraki anayoldan onu gördüğümüzü hatırlıyorum” (s.61)

LAKAPLAR…

Yapıtta, ilginç lakaplı kişilere de rastlıyoruz. Örneğin: Cebidelik Mehmet Efendi, Yaşantı Kemal, Yakışıklı Mustafa, 31 Hakkı, Almanyalı Cemil, Birijit, Pehlivan Mustafa, Cleopatra Behice, Taro, Tak Tak Levent, Serçe Apdi, Kırılgan Yücel, Deli Neşet, Kız İsmet, Yılan Süleyman… Bu kişilerden kimilerinin fotoğraflarını kitapta görebiliyoruz.

EDEBİYATÇILAR GEÇİDİ

Çanakkale’nin bir yerde edebiyatçılarımıza kol kanat açtığını da belgeliyor, İlhami Algör’ün bu çalışması. Buraya “Rimini” diyen, Fellini’nin kasabasına benzeten Ece Ayhan‘ın adı bir sokağa verilir.

“Şair Ece Ayhan Sokak… Hemen Saat Kulesi’nin arkasında olan bu dar sokakta önceleri Rum meyhaneleri vardı. Buraya “Domuz Kısığı” derlerdi, resmi olarak adı “Kule Sokağı” idi” (s.30)

Rıza Zelyut sürgüne gönderildiğinde 45 gün Yalı Hanı’nda kalır.

“… Rıza Zelyut 45 gün sürgün gelmişti Çanakkkale’ye. Yalı Hanı’nda kalmıştı” (s.118)

İlhami Algör’ün Çanakkale Yalı Hanı ve Han Sakinleri adlı çalışmasında sadece YalıHanı’nın geçmiş ve bugününü vermekle kalmamış Çanakkale’deki siyasi gelişmeleri de işgal yıllarından başlayarak tanıklara dayanarak vermiş.

İlhami Algör, Çanakkale Yalı Hanı ve Han Sakinleri, Everest Yayınları, 1. Basım: Haziran 2007, İstanbul

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

OkulBil TV © 2016