OkulBil TV

Eğitim - haber - Sanat

Ferhat’ın Ölüsü

FERHAT’IN ÖLÜSÜ

Günümüz İranlı yazarlardan Abbas Maroufi Ferhat’ın Öyküsü adlı yapıtında Sadık Hidayet başta olmak üzere yaşadığı ülkenin yazınsal birikimini roman diliyle okurlarıyla paylaşıyor.

ÖNCÜLER

Maroufi yapıtı için Sadık Hidayet’in Kör Baykuş‘u ve Nizami’yi kaynak olarak imliyor. Bu sözün doğruluğu su götürmez. İki yazara ve yapıtlarına özellikle Klasik İran Edebiyatı üzerine incelemeleri de bulunan Sadık Hidayet’in Kör Baykuş’unu incelediğimizde yapıtların, bu sözleri onayladığını görüyoruz. Ancak  buna başka yapıtları ve yazarları da katmak gerektiğini düşünüyorum.

Yazar/Anlatıcı/Kahraman benzeşmesi açısından Kör Baykuş ve Ferhat’ın Ölüsü çakışıyor. Ancak yazarın yapıtının yazınsal birikimin tarihini oluşturan yazarlar ve yapıtlar arasında Firdevsi, Sadi, Hafız hatta bunlardan da öte Klasik İran edebiyatının bütününe uzanan  yapıtları da eklemek gerektiğini düşünüyorum. Bunlardan  Selman-ı Saveci’nin  Sadi ve Hafız’ın takipçisi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Takipçisi olduğu Hafız Hafız’ın şiir ülkesinin padişahı olarak övdüğü Selman-ı Saveci’yi  Fırakname (Nizami’nin Leyla ile Mecnun‘unun etkisi görülüyor.)  ve  Cemşid – ü Hurşid (Nizami’nin aynı adlı yapıtını örnek alarak kaleme almıştır.)mesnevisini anmak gerekiyor. Ayrıca aşıkların ayrılık ateşini bütün hararetiyle veren öteki fıraknameler arasında     Enverî, Hâcû-yi Kirmânî ve Kemâlüddîn-i İsfehânî … gibi şairleri de sayabiliriz. Çünkü Nizami’nin Leyla ile Mecnun dışında Hüsrev ile Şirin’i de Maroufi’nin yapıtını anlamak ve kaynaklarını bilmek açısından dikkat çekilmesi gerekiyor. Zaten Maroufi de, “… Fars Edebiyatında çok Şirin çehresi vardır” (s. 133) demekle yazdığımızın da ötesinde bir yazınsal ve kültürel birikimin sahipliğini onaylıyor, yapıt açısından.

SÖZLÜ KAYNAKLAR

Yapıtına adını veren Ferhat ile Şirin gibi sözlü edebiyat ise derya deniz kaynaklarda olduğunu söylemek abartı sayılmasa gerek. Ferhat ve Şirin aslında yapıtın ressam ve kahraman/ anlatıcı kadınla olan ilişkilerini temellendiriyor. Padişahın kını almak için yola çıktığını yazdığı  masal kahramanı ise sözlü kaynaklarda rastlanabiliyor.

MADDE BAĞIMLILIĞI, ŞİDDET VE ÖLÜM

Kör Baykuş ve Ferhat’ın Ölüsü’nündeki madde bağımlılığını her iki yapıt ve yazar da onaylamıyor. Sadık Hidayet’in kahramanı bir erkek, Abbas Maroufi’ninki ise bir kadın. Erkek kahramanlar her iki yapıtta da kalemdan.

Sadık Hidayet’in “karım olacak kahpe” (s. 57) dahası adını “Adını kahpe koydum”  (s. 57)   dediği kadın kahraman Abbas Maroufi’nin kahramanı ve anlatıcısı kamyon şoförleriyle birlikte olmaya kadar işi vardıran birisi olarak karşımıza çıkıyor.

İki yapıtta da,  madde bağımlılığı onaylanmıyor, bunun yol açtığı olumsuzluklar veriliyor, metnin gelişimi içinde. Madde bağımlılığının insanı yeni çıkmazlara sürüklediği özellikle belirtiliyor.

Her iki yapıtta da yaşanan ölüm olayları ki, bunu şiddet kavramının dışında düşünemeyiz. Sadık Hidayet Kör Baykuş‘ta ölüm için, “Gözlerimde ölümün gölgesini görmüştüm” (s.53) diyerek ustaca bir durum analizi yapıyor.

Ferhat’ın Ölüsü‘nde cesedin bavula sığdırılması için parçalara ayrılması, trende taşınması ve kadına yönelik şiddetin ise çeşitli boyutlarıyla olduğunu söyleyebiliriz.

Hidayet’in  romanında kasabın karısını ellerken koyunları düşünmesi ve “…karısını kesse ondan ne kazanacağını düşünmüştü.”  (s.77) tümcesinin sürerini sanki Maroufi getiriyor : “…Ardından kurbanlık koyunu paralarına ayırmak ister gibi rahatça ve ağır hareketlerle  bıçağı boğazına dayayarak başını gövdesinden ayırdım. Birkaç damla katılaşmış ardı ardına nevresimlerin üzerine döküldü.” (s.72)

Abbas Maroufi’nin Ferhat’ın Ölüsü adlı yapıt İran’ın yazınsal ve kültürel birikimi üzerinde yükselen bir yapıt olduğunu söylemek gerekiyor.

Mustafa ASLAN

::::::::::::::::::::::::::::::

Kaynak:

Ferhat’ın Ölüsü (Roman), Abbas Maroufi, Çeviren:Nezahat Başçı, I. Basım:Demavend Yayınları, İstanbul,

Kör Baykuş, Sadık Hidayet, Çeviren:Behçet Necatigil, Varlık Yayınları (Sayı:1896), İstanbul, Ekim 1977

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

OkulBil TV © 2016