OkulBil TV

Eğitim - haber - Sanat

ali cenani-mustafa aslan

 ALİ CENANİ

 

             

  Ali Cenani ilginç tarihi kişiliklerden birsidir. Onunla ilgili  çok farklı şeyler yazıldı. Belki de farklı bir kişilikte olduğundandır, diye düşünüyorum.

            ATEŞLİ BİR İTTİHATÇI
  Ateşli bir İttihatçı, köklü ve ünlü toprak sahibi bir aileden gelen bir politikacıdan söz edeceğim.
 İstanbul -(1871-1934) Üsküdar Kapıağa Mahallesi doğumlu Ali Cenani.
Soğuk Çeşme Rüştiyesi’ni bitirir. Babası Rasim Paşa’nın ölümü üzerine Gaziantep’e döner.
 Ali Cenai’nin yıldızı Redif Taburu Komutanı Yahya Bey’in yerine Gaziantep’teki İttihat ve Terakki Fırkası’nın şube başkanlığına seçilmesiyle parlamaya başlar. Asıl önemlisi toprak sahibi bir sınıfla İttihat ve Terakki arasında bağ kurulmuş olur.
(Gaziantep, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kuruluşunu ise bir başka yazımda ele alacağım.)
Ali Cenani de uzun süre milletvekilliği yapan kişilerden birisi. 1908’de Halep mebusu olarak seçilir. Ama ilginçtir, bir yıl önce 1907’de bir ihbar üzerine bir yıla yakın (kimi kaynaklara göre dört ay)  tutuklu kalır. Demek ki, tutukluluk sonrasında hemen mebus seçilmiş.
            TALAT PAŞA’YA YAKIN MI?
Ateşli bir İttihatçı olduğunu yazımın başında belirtmiştim. Talat Paşa’ya yakınlığıyla tanınıyordu. 1911’de İttihat ve Terakki’nin meclis başkan yardımcısı oldu.
 Ancak meclisteki konuşmasına bakarsanız onu başka bir yere oturtmanız gerekir. O yıllarda, halk karşıtı bir takım gizli örgütlenmelerin imlerini veriyor. Bugün, bu gizli örgütlenmenin tam karşılığının ne olduğunu tahmin edebilirsiniz.
            “Bağdat şimendifer Kumpanyası çalıştırdığı işçiye ücretinin üçte birini veriyor. Şikayet den kırbaçlanıyor. Şikayet merci üç yüz kilometre ötedeki komiserdir. Bilse bile sesini çıkaramaz. İşçi köprüden suya atılarak boğulmuş. Bölgedeki memurlar; vali dahil, kumpanyaya çok iyi davranıyorlar.”
 
          AMERİKALI DOST
Ali Cenani’nin Nişantaşı’nda bir evi vardı. Çoğunlukla orada kalırdı. Bu evde genellikle yabancı konukları ağırlardı. Amerikan Yüksek Komiseri’nin dostu olduğunu söylüyordu.
Kurtuluş Savaşı başında Kuvay-i Milliyeci gözüküyordu, diyor kimi kaynaklar. Yine mebus seçilir. Müdafa-i Hukuk Grubu Mebusu olarak son Osmanlı Meclisi’ne girer.
        HÜRRİYET VE İTİLAFÇI MI?
Yine kimi kaynaklara göre, Ali Cenani 1919 yılı Sonlarında yapılan son Osmanlı Milletvekilliği seçimlerinden sonra İstanbul’a giderken, Ankara’ya uğrayarak Mustafa Kemal ile görüşüp direktiflerini almış.
Son Osmanlı Meclisi’nde Rauf Orbay ve arkadaşlarının kurdukları “Felah-ı Vatan” grubuna katılmış. Başka bir kaynağa göre ise, Barış antlaşmasıyla köylerinin Suriye’de kalacağını sezinlemiş. Hürriyet ve İtilafçıların yanına kaymış. İstanbul’un işgali üzerine Anadolu’ya geçmemiş. Hatta Ermeni mallarından zengin olduğunu söyleyen kaynakların yanında, Cenanilerin Gaziantep’teki evlerinin Ermenilerce yıkılıp yağmalandığını yazan da var.
       MALTA SÜRGÜNLÜĞÜ VE ERMENİLER
2805 numaralı Malta sürgünü Ali Cenai, İstanbul işgal edilince hemen sürülmedi. İşgalin dördüncü ayında İngilizlerce tutuklanmış.
Malta’ya sürülüş nedeni başka bir kaynağa göre Ermeniler imiş. Şöyle ki, Meclis İngilizlerce basılıp Malta Adası’na sürülürken o da Kürt Mustafa Divan-ı Harbince tutuklanmış. Bunun nedeni Akçakoyun çevresinde ölen Ermeniler olayında suçlu görülmesiymiş. Soruşturma sonunda Ermenilerin ölümüne tifüs hastalığının neden olduğu anlaşılarak salıverilmiş ise de, bu kez de Malta’ya sürülmüş.
       İNGİLİZ YÜKSEK KOMİSERLİĞİNE VERDİĞİ DİLEKÇE
İlginç bir dilekçe…
Ali Cenani’nin 7 Temmuz 1920 günü İngiliz Yüksek Komiserliği’ne verdiği dilekçede “milliyetçilere” katılmadığını belirtiyor.;
”Ben hiçbir zaman Talat ve Enver Paşaların dostu olmadım. Beni milliyetçi diye suçluyorlar… Onların savaşına katılmaya asla niyetim yok. Antep’in geleceği Müttefiklerce saptanıncaya kadar tarafsız kalmayı yeğ tutuyorum . Parlamentoda milliyetçilere katılmadım. Onlara açıkça karşı çıktım. Parlamento üyelerinin çoğu Anadolu’ya geçti ve Kemal Paşa’ya katıldı. Ben İstanbul’da kaldım. Kemalistler benim köylerimi yağma ettiler. Milliyetçilerin saldırılarından korkan yakınlarımın çoğu Halep’e kaçtılar…” 
           
       DÖNÜŞÜ MUHTEŞEM OLDU
 Ali Cenani, Malta’dan dönüşte bir kahraman gibi karşılandı.  
Ankara’ya gelip BMM’ye katıldı. Bütçe komisyon başkanlığı’na seçildi.
1923 seçimlerinde yine milletvekili oldu.
Mustafa ASLAN

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

OkulBil TV © 2016